غلامعلى صفايى
13
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
قراءت نقض نمىشود . و مفتوحة مع كلّ مضمر : لام جاره هرگاه بر ضماير داخل شود مفتوح مىباشد ، مانند : « لنا ، لكم ، لهم » مگر اينكه مجرور آن ، ضمير متكلم وحده باشد كه به جهت مناسبت با ياء مكسور مىشود ، مانند : لَكُمْ دِينُكُمْ وَ لِيَ دِينِ ( الكافرون / 6 ) و إذا قيل : « يا لك ، و يا لي » : مىدانيم كه حركت لام مستغاث به با اسم ظاهر ، مفتوح و حركت لام مستغاث له مكسور است ، و چون هميشه حركت لام با ضمير تغيير نمىكند پس در اين صورت نه فتحهء لام دليل بر مستغاث به بودن مجرور و نه كسرهء لام علامت مستغاث له بودن مجرور مىباشد ، بنابراين ضميرى كه مجرور به واسطهء لام در جملهء استغاثيه است اگر قرينهاى در كلام نباشد ، احتمال دارد مستغاث به باشد همچنان كه احتمال دارد مستغاث له باشد ، مانند « يا لك » بنابراين ضمير مذكور احتمال دارد مستغاث به باشد كه مستغاث له آن حذف شده و در اصل مثلا « يا لك لقوم » بوده است ، و همچنين احتمال دارد مستغاث له باشد كه مستغاث به آن حذف شده و مثلا در اصل در « يا لقوم لك » بوده است و در مثال « يا لي » نيز همين دو احتمال ممكن است بنابراين حركت لام بر ضماير كاشف از مستغاث له و يا مستغاث به بودن مجرور نمىباشد به خلاف اسم ظاهر كه حركت لام در اين دو مورد تغيير مىكند و كسره لام كاشف از مستغاث له بودن مجرور و فتحهء آن علامت مستغاث به بودن آن است البته اگر بلافاصله قبل از لام ، حرف « يا » باشد . و للام الجارة اثنان و عشرون معنى : براى لام جاره بيست و دو معنا ذكر شده است كه عبارتند از : أحدها : استحقاق كه لام به اين معنا دلالت مىكند كه مجرور مستحق ماقبل از لام است و شرط استعمال لام به اين معنا ، اين است كه بايد ماقبل ، اسم معنا و اسم مابعد ، اسم ذات باشد ، مانند قول خداوند متعال : الْحَمْدُ لِلَّهِ ( الفاتحه / 2 ) شاهد در معناى استحقاق داشتن لام ، باوجود شرط استعمال آن است زيرا